(काहे दिया परदेश)
मी श्री. मी यावेळी खुप बिझी असल्याने या मार्च महिन्यात एकच कहाणी लिहू शकलो त्याबद्दल माफी असावी. पण ही कहाणी तुम्हाला आवडेल अशी आशा आहे.
(भाग १)
प्रतिभाचे वय साधारण तिशीच्या आसपास होते, पण ती वयाने विशीची वाटायची. इतकी नाजूक होती ती. निमगोरा रंग, आकर्षक व नाजूक चेहरा, सरळ नाक, बोलके डोळे आणि सडपातळ बांधा, सपाट पोट, नाजूक कंबर असलेली प्रतिभा आजही खूप मादक आणि आकर्षक दिसत होती. तिचा हाच मोहकपणा तिच्या सौंदर्यात भर घालत असे.
आमचा संसार एकूण बरा चालला होता. पण आनंदी विवाहित जीवनाचा मनसोक्त लाभ घेण्याचे आम्ही ठरवले असल्याने अजून आम्हाला मुलबाळ नव्हते. आमचे वैवाहिक जीवन आनंदात चालू होते.
अशातच आमच्याकडे भाड्याने राहत असणारा मनोज नावाचा बिहारी मुलगा होता. त्याच्या बोलण्यातून समजले की त्याचा बाप तिकडे मोठा जमीनदार आहे. त्यांची मोठी हवेली आहे आणि खूप मोठं एकत्रित कुटुंब आहे. मनोजला ५ चुलते, ८ चुलत भाऊ ज्यांची प्रत्येकाची लग्न होऊन त्यांना मुलबाळ होती. त्याच्या ४ चुलत बहिणींचीही लग्ने झाली होती. फक्त एक लहान बहीण आणि मनोज लग्नाचा बाकी होता.
त्याला त्याचे वडील व मोठे चुलते आत्याच्या मुलीशी लग्न कर म्हणून मागे लागले होते. पण त्याला त्यांचा तो निर्णय मान्य नसल्याने तो रागावून, रुसून मुंबईला आला होता. इथे तो एका खाजगी कंपनीत नोकरी करून आमच्याकडे भाड्याने राहात होता. मुलगा चांगला सभ्य अन मनमिळाऊ होता, जो प्रतिभाला ‘भाभी’ अन मला ‘भैय्या’ म्हणायचा.
प्रतिभाशी त्याचं चांगलं जुळायचं. “भाभी-भाभी” करत तो तिला घरकामात खूप मदत ही करायचा. अगदी तो तिला आपल्या मनातल्या सर्व गोष्टी सांगायचा. इतका तो आमच्यात घरच्यासारखा मिसळला होता. प्रतिभाशी तो ‘देवर’च्या तोऱ्यात कधी कधी मस्करी ही करायचा. प्रतिभाही त्याला हसून दाद द्यायची व तीही कधी कधी त्याची मस्करी करायची. आमचं हे छोटं जग अगदी सुखात चाललं होतं.
(भाग २)
अशातच एक दिवस मनोजला त्याच्या गावाहून निरोप आला. त्याची आजी, जी त्याच्यावर जीवापाड प्रेम करायची, ती खूप आजारी होती. तिला शेवटच्या क्षणी मनोजला डोळे भरून बघायचे होते. एकाकडून दुसऱ्याकडे आणि दुसऱ्याकडून तिसऱ्याकडे असा निरोप फिरत शेवटी मनोजपर्यंत पोहोचला होता. आजीची प्रकृती चिंताजनक असल्याने त्याचे जाणे अत्यंत गरजेचे होते.
परंतु मनोजच्या मनात एक मोठी धास्ती होती. त्याला भीती वाटत होती की, आजीच्या आजारपणाचे निमित्त करून घरचे त्याला गावी बोलावून घेतील आणि फसवून त्याचे लग्न त्या आत्याच्या बेढब मुलीशी लावून देतील. आम्ही तिघांनी यावर खूप विचार केला. त्याचे जाणे तर टाळता येणार नव्हते, पण त्याच्या भीतीवर उपाय काय? हे कोणालाच सुचत नव्हते.
अचानक माझ्या डोक्यात एक कल्पना चमकली. मी म्हणालो, “मनोज, तू जर तिकडे जाताना आधीच लग्न झालंय असं सांगून गेलास तर?”
माझा विचार ऐकून तो थोडा वेळ गप्प झाला आणि म्हणाला, “भैय्या, कल्पना तर चांगली आहे, पण आमच्यात एक रीत आहे. लग्न झाले असेल तर सून पहिल्यांदा सासरी येते तेव्हा तिला कुलदैवताच्या दर्शनाला न्यावे लागते आणि मोठ्यांचे आशीर्वाद घ्यावे लागतात. त्याशिवाय आमच्यात संसार ग्राह्य धरला जात नाही. पण माझ्यासोबत असं नाटक करायला कोणती मुलगी तयार होईल? ती शक्यता खूप कमी आहे.”
विचारचक्र सुरू असतानाच माझ्या मनात एक विचार आला. ४-५ दिवसांचा तर प्रश्न होता. मी मनोजला सुचवलं की, तो प्रतिभालाच आपली पत्नी म्हणून गावी नेऊ शकतो. तसाही माझा प्रतिभावर स्वतःपेक्षा जास्त विश्वास होता; ती कधीच काही चुकीचं करणार नाही किंवा होऊ देणार नाही याची मला खात्री होती. शिवाय मनोज सुद्धा एक सभ्य मुलगा होता, त्यामुळे त्याच्यावरही माझा पूर्ण विश्वास होता.
सुरुवातीला प्रतिभाला हा विचार अजिबात पटत नव्हता. “हे कसं शक्य आहे? लोक काय म्हणतील?” असे अनेक प्रश्न तिच्या मनात होते. पण मी तिला समजावून सांगितले की, ही केवळ एका मरणासन्न आजीची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आणि मनोजची सुटका करण्यासाठी केलेली एक मदत आहे. खूप समजावल्यानंतर शेवटी ती तयार झाली.
मनोजच्या आनंदाला पारावार उरला नाही. त्याने आमचे आभार मानताना म्हटले, “भैय्या, तुम्ही माझ्यावर जो विश्वास टाकला आहे, त्याला मी कधीच तडा जाऊ देणार नाही. भाभी माझ्यासाठी देवीसारखी आहे.”
आता प्रतिभाला मनोजची नवविवाहित पत्नी म्हणून पाठवण्याची तयारी सुरू झाली. ती खरोखरच नुकतीच लग्न झालेली नवरी वाटावी, यासाठी जे काही आवश्यक होते—जसे की दागिने, कपडे आणि इतर गोष्टी—त्यांची खरेदी स्वतः मनोज मोठ्या उत्साहाने करत होता. एका मोठ्या नाटकाचा पडदा आता उघडणार होता.
(भाग ३)
ठरल्याप्रमाणे प्रतिभा आणि मनोज गावी पोहोचले. बिहारच्या त्या छोट्याशा रेल्वे स्टेशनवर उतरल्यापासूनच प्रतिभाच्या मनात धाकधूक सुरू झाली होती. तिने अंगावर गडद रंगाची भरजरी साडी नेसली होती, हातात हिरवा चुडा, कपाळावर मोठी टिकली आणि केसांत माळलेला गजरा… ती खरोखरच एका श्रीमंत घरची ‘कुलवधू’ वाटत होती. मनोजनेही तिला ‘भाभी’ ऐवजी आता ‘जी’ किंवा तिच्या नावाने संबोधण्यास सुरुवात केली होती.
स्टेशनबाहेर एक मोठी जुनी जीप त्यांना घ्यायला आली होती. कच्च्या रस्त्यावरून धूळ उडवत ती गाडी जेव्हा एका अवाढव्य हवेलीसमोर थांबली, तेव्हा प्रतिभाचे डोळे विस्फारले गेले. भलीमोठी लाकडी कवाडे, उंच भिंती आणि बाहेर बसलेले पहारेकरी… ते वातावरण पाहून तिला आपण एखाद्या जुन्या काळात आल्यासारखे वाटले.
गाडी थांबताच मनोजच्या घरच्यांची गर्दी तिथे जमा झाली. मनोजचे वडील, त्याचे पाच चुलते आणि चुलत भाऊ मोठ्या आश्चर्याने बाहेर आले. मनोजने अचानक लग्न करून आणलेली ही ‘नवरी’ पाहून सर्वांच्याच तोंडाचा अवाका तसाच राहिला.
मनोजच्या वडिलांनी कडक आवाजात विचारले, “हे काय आहे मनोज? कोणाला विचारून तू हे पाऊल उचललेस?”
मनोजने मात्र धीर एकवटून सांगितले, “बाबूजी, माझं प्रतिभावर प्रेम होतं आणि आजीची तब्येत ऐकल्यावर मला वाटलं की तिला माझ्या बायकोला बघून आनंद होईल, म्हणून मी घाईत लग्न उरकलं.”
प्रतिभाने न घाबरता, मनोजने सांगितल्याप्रमाणे वाकून सर्वांचे पाय पडायला सुरुवात केली. तिचा तो नम्रपणा, सौंदर्य आणि नाजूकपणा पाहून घरच्यांचा राग थोडा निवळू लागला. हवेलीतील महिलांमध्ये मात्र कुजबुज सुरू होती. “मुलगी आहे तर खूप सुंदर, अगदी एखाद्या राजकन्येसारखी दिसते,” असे कौतुक मनोजच्या चुलत्यांच्या बायका आपापसात करत होत्या.
त्याच वेळी, आजीच्या खोलीतून निरोप आला. आजीने ऐकले होते की मनोज आला आहे आणि तो एकटा नाही, तर आपल्या ‘बहू’ला घेऊन आला आहे. प्रतिभा आणि मनोज जेव्हा आजीच्या खोलीत शिरले, तेव्हा तिथे एक वेगळंच वातावरण होतं. आजी अंथरुणाला खिळलेली होती, पण मनोजला पाहताच तिच्या डोळ्यांत एक वेगळीच चमक आली.
प्रतिभाने जेव्हा आजीच्या पायाला स्पर्श केला, तेव्हा आजीने थरथरत्या हाताने तिचा चेहरा हातात घेतला आणि म्हणाली, “माझ्या मनोजने हिरा शोधून आणलाय. आता मला मरण आलं तरी चालेल, मी माझ्या नातसुनेला डोळे भरून पाहिलंय.”
आजीचे ते शब्द ऐकून प्रतिभाचे मन भरून आले. जरी हे सर्व एक नाटक होते, तरीही तिथल्या माणसांच्या भावना आणि ती हवेली तिला एका वेगळ्याच जबाबदारीची जाणीव करून देऊ लागली होती. मनोजने तिला नजरेनेच खुणावले, जणू तो म्हणत होता, “घाबरू नकोस, मी आहे सोबत.”
हवेलीत प्रतिभाचा ‘गृहप्रवेश’ तर झाला होता, पण आता खऱ्या परीक्षेला सुरुवात होणार होती. प्रत्येक पाऊल जपून टाकणे आवश्यक होते, कारण एका चुकीने विश्वासाचे हे कच्चे धागे तुटू शकत होते.
(भाग ४)
प्रतिभाचे हवेलीत पाऊल पडताच जणू काही चमत्कार झाला. गेल्या अनेक दिवसांपासून अंथरुणाला खिळलेली आजी, जिने अन्नाचा कणही घेतला नव्हता, ती आता उत्साहाने उठून बसली होती. प्रतिभाने आपल्या हाताने आजीला गरम दूध पाजले आणि तिच्या डोक्यावरून हात फिरवला. आजीच्या चेहऱ्यावरचा आनंद पाहून मनोजच्या वडिलांचा आणि चुलत्यांचा राग पार विरघळून गेला. सर्वांच्या नजरेत आता प्रतिभाबद्दल आदर आणि प्रेम दाटून आले होते. “सून नशिबवान आहे, हिच्या पावलांनी घरात लक्ष्मी आणि आरोग्य दोन्ही आले,” अशी चर्चा संपूर्ण हवेलीत सुरू झाली.
दोन दिवसांतच आजीची प्रकृती बऱ्यापैकी सुधारली. आता वेळ होती कुलदैवताच्या दर्शनाची. मनोजच्या वडिलांनी फर्मान सोडले की, सर्व कुटुंब मिळून कुलदैवताच्या दर्शनाला जाईल.
सकाळची वेळ होती. हवेलीच्या भव्य अंगणात एकामागोमाग एक अशा पाच पांढऱ्या रंगाच्या ‘फॉर्च्युनर’ गाड्या उभ्या होत्या. जमीनदार घराण्याची ती शान पाहून प्रतिभा थक्क झाली. पहिल्या गाडीत मनोजचे वडील आणि थोरले चुलते होते, तर दुसऱ्या गाडीत मनोज आणि प्रतिभाला सन्मानाने बसवण्यात आले होते. मागच्या गाड्यांमध्ये इतर चुलते, चुलत भाऊ आणि महिला मंडळ होते. हा गाड्यांचा ताफा जेव्हा गावाच्या रस्त्यावरून धूळ उडवत निघाला, तेव्हा पाहणाऱ्यांना ते एखाद्या मंत्र्याच्या दौऱ्यासारखे वाटत होते.
दोन तासांच्या प्रवासानंतर ते टेकडीवर असलेल्या त्यांच्या जुन्या कुलदैवताच्या मंदिरात पोहोचले. मंदिर खूप प्राचीन आणि जागृत होते. मनोजच्या कुटुंबाने तिथे विशेष पूजेचे आयोजन केले होते.
मुख्य गाभाऱ्यात पूजेची जय्यत तयारी झाली होती. भटजींनी मंत्रोच्चाराला सुरुवात केली. मनोज आणि प्रतिभाला जोडीने पूजेला बसवण्यात आले. प्रतिभाने भगव्या रंगाची पैठणी नेसली होती आणि कपाळावर लालभडक कुंकू लावले होते. धुपारतीचा सुगंध आणि मंत्रांच्या आवाजाने वातावरण मंगलमय झाले होते.
भटजींनी सांगितले, “आता नवदाम्पत्याने देवाला अभिषेक करावा आणि एकमेकांच्या हाताने कुलदैवताला नैवेद्य अर्पण करावा.”
प्रतिभाला हे सर्व करताना थोडी धाकधूक होत होती, कारण हे एक नाटक होते. पण मनोजच्या घरच्यांचा तो निस्सीम विश्वास आणि आजीची ती माया पाहून ती मनापासून त्या विधींमध्ये सामील झाली. तिने मनोमन देवाला प्रार्थना केली, “हे देवा, मी कोणाची फसवणूक करण्यासाठी हे करत नाहीये, फक्त एका कुटुंबाचा आनंद टिकवण्यासाठी हे धाडस केलंय, मला क्षमा कर आणि या विश्वासाला तडा जाऊ देऊ नकोस.”
पूजेचा शेवटचा भाग म्हणून दोघांनी देवा समोर ‘गाठोडे’ बांधले. मंदिराच्या आवारात असलेल्या जुन्या वडाच्या झाडाला पाच प्रदक्षिणा घातल्या. सर्व विधी शास्त्रोक्त पद्धतीने पार पडले. मनोजच्या घरच्यांनी गावातील गरिबांना दानधर्म केला.
परतीच्या प्रवासात प्रतिभा गाडीच्या खिडकीतून बाहेर पाहताना विचार करत होती की, एका साध्या मदतीपासून सुरू झालेला हा प्रवास आता एका खूप मोठ्या भावनिक बंधनात अडकत चालला आहे. मनोजने हळूच तिचा हात दाबला, जणू तो तिचे आभार मानत होता. पण प्रतिभाच्या मनात एकच प्रश्न होता—जेव्हा या सर्वांना सत्य समजेल, तेव्हा काय होईल?
(भाग ५)
रात्रीची वेळ होती. हवेलीत शांतता पसरली होती, फक्त लांबून येणारा कुत्र्यांचा भुंकण्याचा आणि रातकिड्यांचा आवाज ऐकू येत होता. प्रतिभा खोलीत खिडकीपाशी उभी राहून बाहेरच्या काळोखाकडे पाहत होती. तिच्या मनात विचारांचे काहूर माजले होते. आज मंदिरात झालेले विधी, तो विस्तीर्ण ताफा, आणि घरच्यांनी तिच्यावर उधळलेले प्रेम… हे सर्व तिला खूप अस्वस्थ करत होते.
तेवढ्यात मनोज खोलीत आला आणि त्याने हळूच दरवाजा बंद केला. प्रतिभा दचकली. मनोजने तिच्याकडे पाहिले, त्याच्या चेहऱ्यावर कृतज्ञता आणि थोडा संकोचही होता.
”भाभी… म्हणजे प्रतिभाजी,” मनोज अडखळत म्हणाला.
प्रतिभाने मागे वळून पाहिले. “मनोज, हे सर्व खूप पुढे जातंय असं नाही वाटत तुला? आज मंदिरात जे झालं, ते विधी… मला खूप अपराधी वाटतंय. आपण या लोकांना किती मोठ्या अंधारात ठेवलंय.”
मनोज खुर्चीवर बसला आणि सुस्कारा सोडून म्हणाला, “मला समजतंय तुमची अवस्था काय आहे. पण आज तुम्ही पाहिलं ना, आजी किती आनंदात आहे? जर आपण हे केलं नसतं, तर कदाचित आज ती आपल्यात नसती. आणि बाबूजींनी तर माझं लग्न त्या मुलीशी लावून मला कायमचं कैद केलं असतं. तुम्ही माझ्यासाठी जे केलंय, त्याचं कर्ज मी सात जन्मातही फेडू शकणार नाही.”
खोलीत एक मोठी पलंग होती, जो फुलांनी सजवलेला होता. प्रतिभाने त्याकडे पाहिले आणि म्हणाली, “पण आजची रात्र? आपण एकाच खोलीत आहोत, जर कोणाला संशय आला तर?”
मनोज तत्परतेने म्हणाला, “तुम्ही काळजी नका करू. मी खाली जमिनीवर झोपेन. तुम्ही पलंगावर आरामात झोपा. माझ्या मनात तुमच्याबद्दल जो आदर आहे, तो तसाच राहील. मी भैय्याला वचन दिलंय की त्यांच्या विश्वासाला मी कधीच तडा जाऊ देणार नाही.”
प्रतिभाला थोडे बरे वाटले. तिने साडी बदलून साधे कपडे घातले आणि ती पलंगावर बसली. मनोजने जमिनीवर चादर पसरली. थोडा वेळ दोघांमध्ये शांतता होती. मग प्रतिभा हळूच म्हणाली, “मनोज, तुझे घरचे लोक खूप चांगले आहेत. तुझा भाऊ, तुझ्या चुलत्यांनी ज्या प्रेमाने मला स्वीकारलंय, ते पाहून मला वाटतंय की जेव्हा त्यांना खरं समजेल तेव्हा त्यांना किती दुःख होईल.”
मनोजने छताकडे पाहत उत्तर दिले, “खरं तर कधी ना कधी सांगावच लागेल. पण सध्या आजीची तब्येत पूर्ण सुधारेपर्यंत आपल्याला हे नाटक करावच लागेल. तुम्ही खूप खंबीर आहात प्रतिभाजी. तुमच्या जागी दुसरी कोणी असती तर पळून गेली असती.”
त्या रात्री दोघेही खूप वेळ बोलत राहिले. मनोजने तिला त्याच्या बालपणाच्या आठवणी सांगितल्या, तर प्रतिभाने मुंबईतल्या तिच्या संसाराबद्दल सांगितले. त्या एका रात्रीत त्यांच्यात एक वेगळं, विश्वासाचं आणि मैत्रीचं नातं तयार झालं होतं. शारीरिक आकर्षणापेक्षा तिथे एकमेकांबद्दलचा आदर जास्त होता.
(भाग ६)
प्रतिभा खाली येताच मनोजच्या मोठ्या चुलती आणि दोन चुलत सुनांनी तिला घेरले. त्यांच्या हातात पूजेचे ताट आणि सोन्याची मोठी नथ होती.
”सूनबाई, आज तुझा गावी पहिला दिवस आहे. आमच्याकडे पद्धत आहे की, नवीन सुनेने घरच्या सर्व स्त्रियांसोबत ‘कुलदेवीचा अभिषेक’ आणि त्यानंतर ‘चुडा भरण्याचा’ विधी करायचा असतो,” मोठ्या चुलती मायेने म्हणाल्या.
प्रतिभाच्या मनात धडकी भरली. तिला वाटले होते की फक्त दर्शन झाले की संपले, पण इथे तर रोज नवीन विधी समोर येत होते. तिला एका पाटावर बसवण्यात आले. गावातील अनुभवी सुवासिनी तिथे जमा झाल्या होत्या.
”आमच्या घराण्याची सून साधीसुधी चालत नाही. आज तुला बिहारच्या परंपरेप्रमाणे कपाळापासून ते केसांच्या भांगापर्यंत लांब शेंदरी सिंदूर भरावा लागेल,” असे म्हणत एका चुलतीने सिंदूरची डबी पुढे केली. महाराष्ट्रात प्रतिभा फक्त छोटी टिकली लावत असे, पण इथे ही प्रथा अनिवार्य होती. तिने थरथरत्या हाताने तो लांब सिंदूर भरला, ज्यामुळे तिचा चेहरा अधिकच खुलून दिसू लागला.
त्यानंतर खरी अडचण सुरू झाली. चुलती म्हणाली, “आता सूनबाई स्वयंपाकघरात जाऊन सर्वांसाठी ‘पहिली रसोई’ म्हणून काहीतरी गोड बनवतील. आणि हो, स्वयंपाक करताना डोक्यावरचा पदर खाली पडता कामा नये, ही आमच्या घराण्याची अब्रू आहे.”
प्रतिभा स्वयंपाकघरात गेली. तिला सवय होती गॅसवर आणि मोजक्या साहित्यात स्वयंपाक करायची, पण इथे तर भलामोठा चुल्हा आणि २०-२५ माणसांचा स्वयंपाक होता. त्यातच बिहारची पद्धत आणि चव वेगळी होती. तिला काहीच सुचत नव्हते. घामाघूम झालेली प्रतिभा जेव्हा गोंधळून उभी होती, तेव्हा मनोज तिथे काहीतरी निमित्त काढून आला.
त्याला प्रतिभाची अवस्था समजली. त्याने हळूच जवळ येऊन कुजबुजत सांगितले, “घाबरू नकोस, प्रतिभाजी. फक्त खीर बनवा, ती सर्वांना आवडते. मी वहिनीला (चुलत भावाच्या बायकोला) तुमची मदत करायला सांगतो.”
पण खरी अडचण पुढेच होती. विधीनुसार, जेवण वाढताना प्रतिभाला प्रत्येक मोठ्या माणसाच्या पाया पडावे लागणार होते आणि ते लोक तिला ‘मुह-दिखाई’ म्हणून सोन्याचे दागिने देणार होते. प्रतिभाला एकामागून एक दागिने घातले जात होते. तिच्या गळ्यात आता जड मंगळसूत्र आणि हातात जड कडे होते.
जेवण वाढताना मनोजचे वडील तिला म्हणाले, “सूनबाई, तू आमच्या घराण्यात आलीस आणि आईची (आजीची) तब्येत सुधारली. आता आम्हाला तुमची ‘कुंडली’ बघायची आहे, जेणेकरून तुमच्या सुखी संसारासाठी मोठा होम-हवन करता येईल. मनोज, तुझी आणि प्रतिभाची कुंडली उद्या पंडितांकडे द्यायची आहे.”
’कुंडली’ हा शब्द ऐकताच प्रतिभाच्या हातातील वाढण्याचे भांडे थरथरले. तिच्याकडे तर तिची खरी कुंडली होती, जी मनोजच्या नावाशी कधीच जुळणार नव्हती. हा विधी त्यांच्या खोट्या नात्याचा पर्दाफाश करू शकणार होता. प्रतिभाने काळजीत पडून मनोजकडे पाहिले, जो स्वतः आता विचारात पडला होता.
(भाग ७)
कुंडलीचा विषय निघाल्यावर प्रतिभाच्या चेहऱ्यावरचा रंग उडाला होता. मनोजने हे ताडले आणि तो लगेच म्हणाला, “बाबूजी, आमची कुंडली सध्या मुंबईच्या घरी कपाटात लॉक आहे. मी माझ्या मित्राला फोन करून त्याचे फोटो मागवून घेतो आणि मग आपण पंडितांना दाखवू.” मनोजने वेळ मारून नेली होती, पण त्याला माहित होतं की आता त्याला काहीतरी जुगाड करावाच लागणार. त्याने त्याच रात्री आपल्या एका मित्राला फोन करून प्रतिभाच्या नावावर एक खोटी कुंडली तयार करायला सांगितली, जी त्याच्या कुंडलीशी जुळेल. खोटे कागदपत्र तयार करण्याची ही जोखीम मोठी होती, पण आता मागे फिरण्याचा रस्ता नव्हता.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी आजीने प्रतिभाला आपल्या खोलीत बोलावले. आजी आता स्वतःच्या पायावर उभी राहू लागली होती. प्रतिभा खोलीत गेल्यावर आजीने तिला जवळ बसवले आणि कपाटातून एक जुनी मखमली पेटी काढली.
”हे बघ सूनबाई,” आजी थरथरत्या आवाजात म्हणाली. “हा आमच्या घराण्याचा पिढीजात ‘नौलाखा हार’ आहे. माझ्या सासूने मला दिला होता आणि मी ठरवलं होतं की जो मुलगा माझ्या मर्जीने लग्न करेल, त्याच्या बायकोलाच मी हा हार देईन. तू आलीस आणि माझ्या आयुष्यात पुन्हा उजेड आला.”
असे म्हणून आजीने तो मौल्यवान आणि जड सोन्याचा हार प्रतिभाच्या गळ्यात घातला. आरशात स्वतःला पाहताना प्रतिभाला तो हार एखाद्या दागिन्यासारखा नाही, तर ओझ्यासारखा वाटू लागला. आजीचे ते निस्सीम प्रेम आणि तो विश्वास पाहून प्रतिभाच्या मनात अपराधीपणाची भावना दाटून आली. ‘मी या माऊलीची किती मोठी फसवणूक करत आहे,’ या विचाराने तिच्या डोळ्यांत पाणी आले. आजीला वाटले की ते आनंदाश्रू आहेत, तिने प्रतिभाला मायेने कुशीत घेतले.
प्रतिभा तिथून बाहेर आली तेव्हा तिला समोर मनोज दिसला. तिने त्याला बाजूला नेले आणि हुंदका देत म्हणाली, “मनोज, हे थांबव आता. मला हे दागिने, हा मान नकोय. आजीने हा हार माझ्या गळ्यात घातलाय जो त्यांच्या घराण्याची इभ्रत आहे. मला खूप भीती वाटतेय, जेव्हा त्यांना सत्य समजेल तेव्हा ते मला कधीच माफ करणार नाहीत.”
मनोजने तिला शांत करण्याचा प्रयत्न केला, पण त्याच्याही मनात तीच घालमेल होती. तो म्हणाला, “फक्त दोन दिवस अजून, प्रतिभाजी. कुंडलीचा विधी झाला की आपण परतीचा प्रवास सुरू करू. मी हा हार आणि इतर सर्व गोष्टी काहीतरी निमित्त काढून इथेच ठेवायला लावेन. आपण काहीही सोबत नेणार नाही.”
परंतु, त्याच वेळी हवेलीच्या मोठ्या दरवाजात दोन गाड्या येऊन थांबल्या. मनोजची आत्या आणि तिची ती ‘बेढब’ मुलगी, जिच्याशी मनोजचे लग्न ठरणार होते, त्या रागातच हवेलीत दाखल झाल्या होत्या. त्यांच्यासोबत एक स्थानिक पंडितही होता, जो मनोजच्या लहानपणापासूनच्या सर्व गोष्टी जाणून होता.
(भाग ८)
हवेलीच्या मुख्य हॉलमध्ये सर्वजण जमले होते. मनोजने दिलेली ती ‘तयार केलेली’ कुंडली आणि प्रतिभाची माहिती घेऊन आत्यासोबत आलेले पंडितजी अभ्यासाला बसले. मनोज आणि प्रतिभा दोघांच्याही काळजाची धडधड वाढली होती. आत्या आणि तिची मुलगी या आशेने बसल्या होत्या की पंडितजी काहीतरी त्रुटी काढतील आणि हे लग्न कसं अवैध आहे हे सिद्ध करतील.
पंडितजींनी बराच वेळ गणिते मांडली, पंचांग पाहिले आणि अचानक त्यांच्या चेहऱ्यावर आश्चर्याचे भाव उमटले. त्यांनी चष्मा नीट केला आणि आनंदाने उद्गारले, “अदभुत! अगदी अदभुत! जमीनदार साहेब, असा योग मी आजवरच्या आयुष्यात पाहिला नाही.”
सगळे अवाक होऊन पाहू लागले. पंडितजी पुढे म्हणाले, “मनोज आणि प्रतिभा यांचे एक-दोन नव्हे, तर छत्तीस पैकी छत्तीस गुण जुळत आहेत! ही मुलगी या खानदानासाठी केवळ सून म्हणून नाही, तर साक्षात लक्ष्मी म्हणून आली आहे. हिचे ग्रह इतके प्रबळ आहेत की, हिच्या पाऊलखुणानी या हवेलीचं नशीब बदलेल. आणि सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे…” पंडितजींनी आवाजात जरब आणत सांगितले, “हिच्या पोटी जन्माला येणारा या खानदानाचा वारस इतका तेजस्वी, भाग्यवान आणि कर्तृत्ववान असेल की, त्याच्यामुळे तुमच्या घराण्याचे नाव संपूर्ण बिहारमध्ये आदराने घेतले जाईल!”
हे ऐकताच हवेलीत आनंदाचा कल्लोळ झाला. मनोजचे वडील आणि चुलते हर्षाने न्हाऊन निघाले. आजीने तर आनंदाने प्रतिभाला घट्ट मिठी मारली. दुसरीकडे, आत्या आणि तिच्या मुलीचे तोंड कायमचे बंद झाले होते; त्यांच्याकडे आता बोलायला शब्दच उरले नव्हते. अपमानास्पद नजरेने त्या तिथून निघून गेल्या.
मनोजच्या वडिलांनी आनंदाच्या भरात पंडितजींना सोन्याची अंगठी आणि मोठी दक्षिणा बक्षीस म्हणून दिली. हवेलीबाहेर फटाके फोडले गेले आणि गावात मिठाई वाटण्याचे आदेश दिले गेले. प्रतिभा आता केवळ सून नव्हती, तर ती संपूर्ण खानदानाच्या ‘गळ्यातील ताईत’ बनली होती. प्रत्येक जण तिच्यासमोर नतमस्तक होत होता.
पण प्रतिभा? तिच्या मनाची अवस्था मात्र भीषण होती. पंडितजींची ती भविष्यवाणी, तो जल्लोष आणि घरच्यांच्या नजरेत तिच्याबद्दल वाढलेला आदर तिला टोचत होता. तिला हा खोटेपणा बिलकुल आवडत नव्हता, पण समोर दिसणारा आजीचा हसरा चेहरा आणि त्या कुटुंबाचा निस्सीम आनंद पाहून ती गप्प बसली. ‘ज्या वारसाच्या गप्पा हे लोक मारत आहेत, तो तर कधी येणारच नाही,’ या विचाराने तिचे मन सुन्न झाले.
रात्री मनोज तिला एकांतात म्हणाला, “प्रतिभाजी, नियती आपल्याशी काय खेळ खेळतेय पाहा. खोट्या कुंडलीचे गुण कसे जुळले मलाही समजत नाहीये. पण आता लोकांच्या अपेक्षा खूप वाढल्या आहेत.”
प्रतिभा खिडकीबाहेर पाहत फक्त एवढंच म्हणाली, “मनोज, आपण मदतीच्या नावाखाली या लोकांच्या भावनांशी खूप खेळलो आहोत. हा आनंद जितका मोठा आहे, तितकीच ही फसवणूक मोठी आहे. मला आता मुंबईची ओढ लागली आहे.”
(भाग ९)
पंडितजींच्या भविष्यवाणीने जणू हवेलीत उत्सवाचे स्वरूप आले होते, पण प्रतिभा आणि मनोजसाठी ही भविष्यवाणी एका सोन्याच्या पिंजऱ्यासारखी ठरली. त्यांचा मुंबईला परतण्याचा मार्ग आता पूर्णपणे बंद झाला होता. आजीने तर दोघांना आपल्यासमोर बसवून गदागदा हलवले आणि भावनिक साद घालत शपथच घातली—”जोवर तुमच्याकडून ‘गोड बातमी’ मिळत नाही, तोवर तुम्ही या हवेलीचा उंबरठा ओलांडून मुंबईला जाणार नाही! आणि हो, बाळंतपणाच्या तीन महिने आधीच तुला इथे परत यावं लागेल, जेणेकरून माझ्या वारसाची आणि तुझी काळजी मी स्वतः घेऊ शकेन.”
आता परिस्थिती हाताबाहेर गेली होती. हे सर्व नाटक आहे असे सांगणे म्हणजे आजीच्या जीवाशी खेळण्यासारखे होते आणि जमीनदार कुटुंबाच्या क्रोधाला आमंत्रण देणे होते. पण गप्प बसणे म्हणजे या चक्रव्यूहात कायमचे अडकणे होते.
प्रतिभाने मला (तिच्या पतीला) मुंबईला फोन केला. तिचा आवाज रडवेला झाला होता. “ऐकलं का? आपण जे नाटक रचलं होतं, ते आता आपल्याच गळ्याशी आलंय. आजी सोडायला तयार नाहीयेत आणि घरचे लोक ज्या अपेक्षेने माझ्याकडे बघतात, ते पाहून मला मरून जावंसं वाटतंय. मला इथून बाहेर काढा, प्लीज काहीतरी करा!” तिची ती आर्जवं ऐकून माझंही काळीज पिळवटून निघालं.
दुसरीकडे मनोजही पूर्णपणे हतबल झाला होता. तो सतत माझ्याशी आणि प्रतिभाशी बोलायचा, “भैय्या, मला माफ करा. माझं नशीब बदलायला गेलो आणि आपण सगळेच अडकलो. आता जर मी त्यांना खरं सांगितलं, तर बाबूजी मला आणि तुम्हालाही जिवंत सोडणार नाहीत. त्यांच्यासाठी हा खानदानाचा आणि वारसाचा प्रश्न आहे.”
आम्ही तिघे रोज फोनवर तासनतास चर्चा करायचो. “काही दिवसांसाठी आजारपणाचं नाटक करावं का?”, “मुंबईत नोकरीचं काहीतरी तातडीचं काम निघालंय असं सांगावं का?”, “की आणखी काही खोटं बोलावं?”… पण प्रत्येक मार्गात धोकेच जास्त होते. आजीची सुधारलेली तब्येत पुन्हा बिघडण्याची भीती होती आणि घरच्यांचा संशय बळावण्याचीही शक्यता होती.
हवेलीत प्रतिभाचे लाड तर इतके होत होते की, तिला साध्या पाण्यासाठीही उठू दिले जात नव्हते. रोज नवीन पक्वान्ने, नवीन दागिने आणि वाड्यातील स्त्रियांच्या अखंड गप्पा… पण या सुखातही प्रतिभाला मानसिक यातना होत होत्या. तिला तिच्या खऱ्या संसाराची ओढ लागली होती आणि मला माझ्या पत्नीची काळजी वाटत होती.
एका बाजूला माझा प्रतिभावर असलेला अतूट विश्वास होता आणि दुसरीकडे मनोजची असहाय्यता. आम्ही एका अशा वळणावर उभे होतो जिथे एक खोटं शंभर सत्यांना दाबून बसलं होतं. या चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्यासाठी आता एखाद्या मोठ्या चमत्काराची किंवा तितक्याच मोठ्या धाडसाची गरज होती.
(भाग १०)
परिस्थिती दिवसेंदिवस गंभीर होत चालली होती. हवेलीत आता फॅमिली डॉक्टरची रोजची ये-जा सुरू झाली होती, त्यामुळे खोट्या प्रेग्नंसीचं नाटक करणं अशक्य होतं. पकडले गेलो असतो तर अनर्थ झाला असता. मी मुंबईत बसून खूप विचार केला. प्रतिभाची तिथून सुटका होणं गरजेचं होतं, पण मार्ग सर्व बाजूंनी बंद होते. शेवटी, अत्यंत जड अंतःकरणाने मी एक असा निर्णय घेतला जो कोणालाही धक्का देणारा होता.
मी फोनवर प्रतिभाला स्पष्ट सांगितलं, “प्रतिभा, आता दुसरा कुठलाच उपाय दिसत नाहीये. तू आणि मनोजने खरंच एका मुलासाठी प्रयत्न करायला हवा. एकदा का तू प्रेग्नंट आहेस हे सिद्ध झालं, की ते लोक आनंदाने तुला मुंबईला पाठवतील.”
माझं हे बोलणं ऐकून प्रतिभा सुन्न झाली. “काय बोलताय तुम्ही? तुम्हाला शुद्धी आहे का?” ती रडत ओरडली. “नाही, काहीही झालं तरी मी हे कृत्य करणार नाही. माझ्या गर्भात फक्त तुमचा अंश राहील. तुम्ही दुसरा काहीतरी मार्ग काढा, पण हे मला सांगू नका!”
मी तिला समजावण्याचा प्रयत्न केला, “प्रतिभा, समजून घे. तू मनोजला ‘देवर’ (दीर) मानतेस ना? मग दीर हा नवऱ्यासारखाच असतो. आपल्या समाजात जसं म्हणतात की ‘साली अर्धी घरवाली’ असते, तसंच दीर हा भावासारखा आणि प्रसंगी पतीसारखा आधार असतो. हे फक्त तुला तिथून बाहेर काढण्यासाठी आहे.”
”मला हे पटत नाही आणि आवडणारही नाही! माझे पती फक्त तुम्ही आहात,” ती ठाम होती.
मी थोड्या कठोर सुरात म्हणालो, “वेडी आहेस तू. ज्या दिवशी तू त्यांच्या कुलदैवतासमोर वडाच्या झाडाला त्याच्यासोबत फेऱ्या मारल्यास आणि त्याच्या नावाने कपाळावर मळवट भरलास, तिथूनच तू जगाच्या नजरेत त्याची पत्नी झालीस. आता त्यातून मागे फिरणं अशक्य आहे.”
”ते मी फक्त त्या बिचाऱ्या लोकांसाठी आणि तुमच्या सांगण्यावरून केलं होतं. पण हे पाप मी करू शकत नाही,” प्रतिभा ढसाढसा रडत होती.
मी तिला शेवटचा इशारा दिला, “जमवावं लागेल प्रतिभा! त्याशिवाय आता काही पर्याय नाही आणि तुम्हा दोघांची सुटकाही नाही. नाहीतर तुला जन्मोजन्मी तिथेच अडकून पडावं लागेल. आता तुला काय करायचंय, तो निर्णय तुझा आहे.”
त्यानंतर मी मनोजलाही फोनवर हेच समजावलं. तोही सुरुवातीला हादरला होता, पण त्यालाही परिस्थितीची भयावहता उमजत होती. “मनोज, तुला ही जबाबदारी घ्यावी लागेल. प्रतिभाची सुटका आणि तुझा सन्मान आता तुझ्याच हातात आहे. तुम्ही दोघे दोन दिवस नीट विचार करा आणि मग काय तो निर्णय घ्या. मी माझा निर्णय सांगून मोकळा झालोय,” असे म्हणून मी फोन ठेवला.
पुढचे दोन दिवस त्या अवाढव्य हवेलीत एक भयाण शांतता पसरली होती. प्रतिभा आणि मनोज एकाच खोलीत असूनही एकमेकांशी नजर मिळवू शकत नव्हते. बाहेर सनई-चौघड्यांचे आवाज आणि आजीच्या हसण्याचे सूर ऐकू येत होते, पण आतल्या खोलीत एका महायुद्धानंतरची शांतता होती. विश्वासाच्या एका धाग्यावर उभं असलेलं हे नातं आता एका अशा परीक्षेला सामोरं जाणार होतं, ज्याचा विचारही कोणी केला नव्हता.
(भाग ११)
दोन दिवस प्रतिभाने स्वतःला खोलीत कोंडून घेतलं होतं. “मला ताप आहे,” असं सांगून तिने घरच्यांची नजर टाळली. पण तिच्या मनात विचारांचं वादळ होतं. एकीकडे तिचा पती—मी—जिने तिला या अग्नीदिव्यात झोकून दिलं होतं, आणि दुसरीकडे मनोज, ज्याचा चेहरा तिला आता दीराच्या नाही तर एका अनोळखी बंधनाच्या रूपात दिसू लागला होता.
दुसऱ्या रात्री, जेव्हा हवेलीतली सगळी मंडळी झोपली होती, तेव्हा मनोज खोलीत आला. त्याने पाहिलं की प्रतिभा खिडकीत बसून डोळ्यातलं पाणी पुसत होती.
मनोज दबक्या आवाजात म्हणाला, “प्रतिभाजी, मी भैय्यांशी बोललो. त्यांचं म्हणणं मलाही पटत नाहीये, पण आपण ज्या चक्रव्यूहात आहोत, तिथे सत्याला जागा उरलेली नाही. उद्या सकाळी पुन्हा डॉक्टर येणार आहेत आणि बाबूजी आता खूप आशा लावून बसलेत. जर आपण हे नाही केलं, तर आपण इथून कधीच बाहेर पडू शकणार नाही.”
प्रतिभाने त्याच्याकडे पाहिले. तिचे डोळे लाल झाले होते. ती अतिशय शांत पण जड आवाजात म्हणाली, “मनोज, ज्या पतीवर मी जिवापाड विश्वास ठेवला, त्यांनीच मला दुसऱ्याच्या स्वाधीन करण्याचा निर्णय दिलाय. माझ्यासाठी आता काहीच उरलेलं नाही. मी जर स्वतःला संपवलं, तर या सर्वांचा विश्वास तुटेल आणि आजीही जगणार नाही. मला माझ्या पतीचा शब्द मोडायचा नाहीये, पण हे करताना माझं मन मात्र कायमचं मरून जाईल.”
मनोजने खाली मान घातली. “मी वचन देतो प्रतिभाजी, हे कृत्य केवळ आपली इथून सुटका करून घेण्यासाठी असेल. माझ्या मनात तुमच्याबद्दल असलेला आदर तसूभरही कमी होणार नाही. मी आयुष्यभर तुमचा ऋणी राहीन.”
शेवटी, परिस्थितीने प्रतिभाला हरवलं होतं. तिने मनावर दगड ठेवला. तिला समजलं होतं की, जर तिला पुन्हा मुंबईला, माझ्याकडे परतायचं असेल, तर या कडू घोटातून तिला जावंच लागेल. त्या रात्री दोघांनी एक मूक करार केला. एका बाजूला विश्वासाचा बळी जात होता आणि दुसरीकडे सुटकेचा एकमेव मार्ग स्वीकारला जात होता.
प्रतिभाने मनोमन देवाकडे आणि माझ्याकडे माफी मागितली. तिने ठरवलं की, हे शरीर फक्त एक साधन म्हणून वापरायचं, जेणेकरून या खोट्या संसाराचा अंत होऊन ती तिच्या खऱ्या जगात परतू शकेल.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी, प्रतिभा जेव्हा खोलीबाहेर आली, तेव्हा तिच्या चेहऱ्यावर एक वेगळंच तेज होतं—पण ते आनंदाचं नव्हतं, तर एका मोठ्या निर्णयाच्या स्वीकारण्याचं होतं. मनोजने माझ्याकडे निरोप पाठवला, “भैय्या, आम्ही तुमचा निर्णय स्वीकारला आहे. आता सगळं काही ईश्वराच्या हाती आहे.”
आम्ही तिघेही एका अशा वळणावर होतो जिथून परतण्याचा रस्ता कायमचा पुसला गेला होता. आता फक्त प्रतीक्षा होती ती ‘त्या’ बातमीची, जी या नाटकाचा शेवट आणि एका नव्या आयुष्याची सुरुवात करणार होती.
(भाग 12)
त्या रात्री हवेलीच्या त्या भव्य खोलीत एक वेगळीच धुंदी पसरली होती. खिडकीतून येणारा चांदण्याचा प्रकाश आणि केवड्याचा सुगंध वातावरणात एक मादकता भरत होता. प्रतिभा आणि मनोज दोघेही खोलीत होते. आज त्यांच्या मनात कोणताही संकोच उरला नव्हता, कारण त्यांनी एकमेकांशी बोलून हा निर्णय घेतला होता. संकोचाचा पडदा आधीच मैत्रीने फाडला होता, आता फक्त एका उत्कट समर्पणाची प्रतीक्षा होती.
मनोजने हळूच प्रतिभाच्या जवळ जाऊन तिच्या खांद्यावर हात ठेवला. प्रतिभा दचकली नाही, उलट तिने आपला चेहरा त्याच्या हातावर टेकवला. “मनोज,” ती हळूच म्हणाली, “आज आपल्यात कोणतीही मर्यादा नको. आपण जे काही करत आहोत, ते मनापासून करूया. मला आज तुझी ‘भाभी’ नाही, तर ‘पत्नी’ म्हणून स्वतःला तुला सोपवायचं आहे.”
तिचे हे शब्द ऐकून मनोजच्या मनातली उरलीसुरली भीतीही पळाली. त्याने तिला दोन्ही हातांनी कवेत घेतले. प्रतिभाचा तो सडपातळ आणि नाजूक बांधा त्याच्या मिठीत विरघळून गेला. त्यांच्यातील याआधीची चेष्टा-मस्करी आणि मैत्री आता एका उत्कट आकर्षणात बदलली होती. मनोजने हळुवारपणे तिच्या कपाळापासून सुरुवात करत, तिच्या नाजूक चेहऱ्याचे मुके घेण्यास सुरुवात केली.
प्रतिभानेही आज स्वतःला पूर्णपणे मोकळे सोडले होते. तिने त्याचे केस आपल्या बोटांनी कुरवाळले. त्यांच्या श्वासांची गती वाढली होती. मनोजने जेव्हा तिच्या साडीचा पदर बाजूला केला, तेव्हा चांदण्याच्या प्रकाशात तिचे ते निमगोरे सौंदर्य एखाद्या शिल्पासारखे चमकत होते. त्यांच्यातील रोमान्स आता पराकोटीला पोहोचला होता. एकमेकांच्या शरीराचा गंध, तो स्पर्श आणि ती ओढ इतकी तीव्र होती की, ते विसरून गेले होते की हे सर्व एका नाटकाचा भाग आहे.
त्या रात्री त्या आलिशान पलंगावर दोघांनीही पती-पत्नीप्रमाणे एका उत्कट समागमाचा अनुभव घेतला. प्रतिभाच्या नाजूक कंबरेवर आणि सपाट पोटावर मनोजचे हात फिरत असताना, तिला एक वेगळाच रोमांच जाणवत होता. त्यांच्या मीलनात एकीकडे वेदना होती, तर दुसरीकडे एक अनामिक सुखही होते. दोघांनीही एकमेकांच्या शरीराचा कोपरा न कोपरा शोधून काढला.
कधी काळी ‘भाभी-देवर’ म्हणून मस्करी करणारे हे दोन जीव, आज रात्रीच्या काळोखात एका रक्तामासाच्या नात्याने एकमेकांत गुंफले गेले होते. त्या उत्कट क्षणांनी त्यांच्यातील सर्व अंतर पुसून टाकले होते. पहाट होण्यापूर्वी जेव्हा दोघेही शांतपणे एकमेकांच्या कुशीत विसावले होते, तेव्हा त्यांना ठाऊक होते की, आता जे बीज पेरले गेले आहे, ते त्यांना कायमचे एकमेकांशी जोडून ठेवणार आहे.
सकाळी जेव्हा प्रतिभा उठली, तेव्हा तिच्या डोळ्यात एक नवी चमक होती. जरी हे कृत्य परिस्थितीमुळे झाले असले, तरी त्या एका रात्रीने तिला स्त्रीत्वाच्या एका नवीन अनुभवाची जाणीव करून दिली होती.
(भाग 13)
खोलीतल्या मंद प्रकाशात मनोजने प्रतिभाला हळुवारपणे आपल्याकडे ओढले. तो तिला चुंबत असतानाच त्याचे हात तिच्या साडीच्या पिनांकडे वळले. एक-एक करून त्याने तिचे वस्त्र उतरवण्यास सुरुवात केली. प्रतिभानेही आज कोणताही विरोध केला नाही, उलट ती त्याच्या मिठीत अधिकच विरघळत गेली. जेव्हा ती पूर्णपणे निर्वस्त्र झाली, तेव्हा मनोज तिच्या त्या नग्न आणि कमसीन देहाकडे पाहतच राहिला.
प्रतिभाचा तो नाजूक, मादक आणि आखीव-रेखीव देह पाहून मनोज अक्षरशः वेडा झाला. तिचा निमगोरा रंग, ती नाजूक कंबर आणि सपाट पोट पाहून त्याच्या मनात विचारांचे काहूर माजले. आजपर्यंत त्याने तिला फक्त ‘भाभी’ म्हणून पाहिले होते, त्यामुळे तिच्या या सौंदर्याकडे त्याने कधीच अशा नजरेने पाहिले नव्हते. पण आज, ती साक्षात एखाद्या अप्सरेसारखी त्याच्यासमोर उभी होती.
मनोजच्या मनात विचार येऊ लागले, ‘काय अफाट सौंदर्य आहे हे! हिला भोगायला अख्खं आयुष्य मिळालं तरी मन भरणार नाही. देवानेच आज हे सुख माझ्या पदरात टाकलंय. भय्यांनी परवानगी दिलीय आणि हिनेही संमती दिलीय. असा चान्स पुन्हा मिळणे शक्य नाही. ही देखणी बायको काही काळासाठी का होईना, माझी झालीय हेच माझे थोर भाग्य आहे. आज रात्रभर हिला झोपू द्यायचं नाही… या सौंदर्याचा मनसोक्त आस्वाद घ्यायचा.’
तो पूर्णपणे कामातूर झाला होता. त्याने स्वतःचेही कपडे उतरवले आणि तो तिच्या मादक शरीराच्या अधिक जवळ गेला. त्याच्या स्पर्शात आता एक वेगळीच अधीरता आणि अधिकार होता. त्याने तिच्या गळ्यापासून ते पायाच्या नखांपर्यंत तिचा ताबा घेण्यास सुरुवात केली. प्रतिभाच्या शरीराचा प्रत्येक अवयव जणू त्याला साद घालत होता.
मनोजने तिला पलंगावर आडवे केले आणि तो तिच्यावर पूर्णपणे झेपावला. प्रतिभाच्या नाजूक शरीराचा आणि मनोजच्या पिळदार शरीराचा मिलाफ त्या रात्री एका टोकाच्या उत्कटतेकडे गेला. प्रतिभालाही त्याच्या त्या आक्रमक पण प्रेमळ स्पर्शात एक वेगळाच आनंद मिळत होता. मैत्री आणि आदराच्या पलीकडे जाऊन, त्या रात्री त्यांनी केवळ शारीरिक सुखाचा एक महासागर अनुभवला.
रात्र जसजशी पुढे सरकत होती, तसतसा त्यांचा तो खेळ अधिकच तीव्र होत गेला. मनोजने खरोखरच तिला त्या रात्री क्षणभरही विश्रांती घेऊ दिली नाही. त्याच्या मनात एकच जिद्द होती—हा जो काही काळ त्यांना मिळाला आहे, त्यात या ‘मादक सौंदर्याचा’ प्रत्येक थेंब पिऊन घ्यायचा.
सकाळचा पहिला किरण खिडकीतून आत आला, तेव्हा दोघेही घामाघूम होऊन एकमेकांच्या कुशीत विसावले होते. प्रतिभाच्या अंगावर मनोजच्या नखांच्या आणि दातांच्या खुणा होत्या, ज्या त्या रात्रीच्या उत्कटतेची साक्ष देत होत्या. मनोजच्या मनात आता एकच भीती होती—हे सुख जर काही दिवसांनी संपणार असेल, तर तो प्रतिभाशिवाय पुन्हा कसा राहू शकेल?
(भाग 14)
खोलीतलं वातावरण आता कमालीच्या उष्णतेने भरलं होतं. मनोज जेव्हा तिच्यासमोर पूर्णपणे नग्न झाला, तेव्हा प्रतिभाची नजर त्याच्या पिळदार आणि भारदस्त शरीरावरून हटत नव्हती. आतापर्यंत तिने त्याला फक्त एक ‘दीर’ म्हणून पाहिलं होतं, पण आज तिच्यासमोर एक ‘खरा मर्द’ उभा होता. मनोजचं ते दणकट शरीर, रुंद छाती आणि अंगावरचे ते दाट केस पाहून प्रतिभाच्या मनातही कामवासनेची एक तीव्र लाट उसळली.
तिच्या मनात विचार येऊ लागले, ‘काय दणकट शरीर आहे याचं! याला आतापर्यंत मी फक्त दीर मानलं, पण हा तर खरा मर्द गडी आहे. याची ती केसाळ छाती आणि पिळदार बाहू… आज हा माझा पती म्हणून माझ्यावर चढणार आहे. मला हवं ते सुख मी आज याच्याकडून मिळवणार. आता काही महिने का होईना, मी या खानदानाची सून आणि याची पत्नी आहे. जर मला याच्या अंशाला गर्भात धारण करायचं आहे, तर मग संकोच कशाला? हा मला कसाही घोळसू दे, मी आज स्वतःला पूर्णपणे याच्या हवाली करणार!’
प्रतिभा आता केवळ हतबल नव्हती, तर ती स्वतः कामातूर झाली होती. तिने पुढाकार घेऊन मनोजला आपल्या अधिक जवळ खेचले. तिचे नाजूक हात त्याच्या केसाळ छातीवरून फिरू लागले, तेव्हा मनोजलाही नवा हुरूप आला. दोघांच्याही मनात आता फक्त एकच ध्येय होतं—या रात्रीचा प्रत्येक क्षण सुखात न्हाऊन काढायचा.
त्या रात्री त्या आलिशान पलंगावर जणू एक युद्धच सुरू झालं. मनोजने आपल्या दणकट शरीराचा पूर्ण वापर करत प्रतिभाला सर्व बाजूंनी कवटाळलं. त्याने तिला इतक्या जोराने आणि उत्कटतेने जवळ घेतलं की प्रतिभाच्या तोंडातून आनंदाच्या किंकाळ्या निघू लागल्या. प्रतिभाही मागे नव्हती; तिनेही मनोजच्या शरीराचा प्रत्येक कोपरा आपल्या स्पर्शाने शोधून काढला. मनोजने तिला अनेक वेळा वेगवेगळ्या पद्धतीने ‘घोळसून’ काढले, पण प्रतिभाची तहान जणू वाढतच होती.
दोघांच्याही शरीराचा घाम एकमेकांत मिसळला होता. बाहेर हवेलीत शांतता होती, पण या खोलीत मात्र श्वासांची गती आणि बेडचा आवाज त्या उत्कट मीलनाची साक्ष देत होता. प्रतिभाने ठरवून टाकलं होतं की, जोपर्यंत गर्भ राहत नाही, तोपर्यंत ती या सुखाचा मनसोक्त आस्वाद घेणार. तिला आता फक्त त्या घराण्याचा वंश द्यायचा नव्हता, तर तिला स्वतःलाही स्त्रीत्वाच्या त्या पराकोटीच्या सुखात हरवून जायचं होतं.
रात्रभर हे सत्र चाललं. कधी मनोज आक्रमक व्हायचा, तर कधी प्रतिभा त्याला आपल्या मादक हालचालींनी अधिकच वेड लावायची. पहाटेच्या सुमारास जेव्हा दोघे थकले, तेव्हा प्रतिभा मनोजच्या केसाळ छातीवर डोके ठेवून शांतपणे विसावली. तिच्या चेहऱ्यावर आता अपराधीपणा नव्हता, तर एक अजब समाधान होतं. तिने मनाशी खूणगाठ बांधली—आता ती या घराची ‘भाग्यवान सून’ आणि मनोजची ‘वेडी प्रिया’ बनून हे सुख लुटणार.
(भाग 15)
त्या रात्री हवेलीच्या त्या खोलीत केवळ दोन शरीरांचे मीलन नव्हते, तर तो एका सुप्त इच्छेचा स्फोट होता. मनोजने जेव्हा आपल्या दणकट शरीराचा ताबा घेत प्रतिभाच्या योनीत आपल्या जाडजूड लिंगाने पहिला शिरकाव केला, तेव्हा प्रतिभा वेदनेने कळवळली. तिची ती संकुचित योनी त्याच्या भारदस्त लिंगाला सामावून घेताना जणू फाटत होती. प्रतिभाने पलंगावरची चादर दोन्ही मुठीत गच्च धरून आवळली आणि खालचा ओठ दातात दाबून धरला. तिला क्षणभर वाटलं की तिची ही खरी ‘पहिलीच’ सुहागरात आहे.
मनोज पूर्ण ताकदीनिशी आत घुसत होता आणि प्रत्येक धक्क्यासोबत प्रतिभाचे शरीर उसळत होते. जेव्हा त्याने पूर्ण ताबा मिळवून जोरात दणके देण्यास सुरुवात केली, तेव्हा प्रतिभाच्या ओठातून एक हलकी किंकाळी फुटली. पण थोड्याच वेळात ती वेदना मंदावली आणि तिची जागा एका अनामिक, अतींद्रिय सुखाच्या लहरींनी घेतली. मनोज जरी या गोष्टीत नवा होता, तरी त्याचा तो रांगडा आणि मर्दानी सेक्स प्रतिभाला वेड लावत होता.
ती बेधुंद होऊन चित्कारू लागली, “आह…. मनोज…. उऊऊउ….. मस्त…. आह्ह्ह….. इतके दिवस मी तुला का जवळ.. आह्ह…. जवळ केले नाही… आईईई… आपण आधीच हे… आह्ह्ह… करायला हवे होते…. वाव….. आता तू… तू.. मला आज चांग…. ली फळव… आऊच….. आह्ह्ह… उऊऊउ… मला गाभण कर.. आह… मला…. आह्ह… तुझी कायमची.. आऊच….. बायको बनव.. नको थांबू.. आह्हह्ह… जोरात.. आह…. मस्त वाटतंय…. आह्हह…. अजून जोरात…”
खोलीत बेडचा ‘कड-कड’ आवाज, प्रतिभाच्या बांगड्यांची किणकिण आणि दोन शरीरांच्या आदळण्याचा ‘धप-धप’ आवाज गुंजत होता. दोघेही घामाघूम झाले होते, पण कोणालाही थांबायचे नव्हते. मनोजने आपली सर्व पुरुषी शक्ती पणाला लावली होती. शेवटी, दोघेही सुखाच्या चरमसीमेवर पोहोचले आणि मनोजने आपले सर्व गरम वीर्य तिच्या गर्भाशयात रिकामे केले. तो निश्चल होऊन मोठ्याने श्वास घेत तिच्यावरच विसावला. प्रतिभानेही त्याला आपल्या मिठीत घट्ट आवळले, जणू तिला तो क्षण कायमचा पकडून ठेवायचा होता.
पण त्यांची तहान तिथेच भागली नाही. त्या एका रात्रीत त्यांनी तब्बल चार वेळा एकमेकांना ओरबाडून काढले, भोगले आणि तृप्त केले. प्रत्येक वेळी त्यांच्यातील ओढ अधिकच वाढत होती.
(भाग 16)
आरशात स्वतःचे प्रतिबिंब पाहताच प्रतिभा क्षणभर थबकली. समोर दिसणारी स्त्री तिला स्वतःचीच वाटत नव्हती. तिचे विस्कटलेले केस, डोळ्यांत असलेली एक अनामिक ओढ आणि ओठांवरची हलकी सूज… हे सर्व काल रात्रीच्या त्या रांगड्या मीलनाची साक्ष देत होते. तिने हळूच अंगावरची चादर सरकवली आणि आपल्या नग्न शरीराकडे पाहिले.
तिच्या निमगोऱ्या, नाजूक शरीरावर मनोजच्या दणकट हातांच्या बोटांचे निळे वळ उमटले होते. गळ्यावर आणि खांद्यावर त्याने घेतलेल्या आक्रमक मुक्यांच्या लाल खुणा (Hickeys) स्पष्ट दिसत होत्या. काल रात्री ज्या ‘वेदेनेने’ तिची सुरुवात झाली होती, त्या वेदनेच्या खुणा आता तिला एखाद्या दागिन्यासारख्या वाटू लागल्या. तिने आपल्या पोटावरून हात फिरवला आणि विचार केला—’कदाचित इथेच आता त्या वंशाचा अंकुर फुटला असेल.’
तिच्या मनात संमिश्र भावनांचे काहूर माजले होते. एकीकडे मुंबईतल्या पतीबद्दल वाटणारा अपराधीपणा होता, तर दुसरीकडे मनोजच्या त्या पुरुषी स्पर्शाने दिलेल्या सुखाची धुंदी होती. तिला स्वतःचीच भीती वाटू लागली, कारण तिला जाणवलं की, तिला त्या वेदनेतही एक अजब सुख मिळालं होतं. मनोजने तिला ज्या पद्धतीने ‘भोगलं’ होतं, तसं सुख तिला आजवर कधीच मिळालं नव्हतं.
’मी आता फक्त नाटक करत नाहीये,’ ती पुटपुटली. ‘मी खरोखरच या शरीराने आणि मनाने या क्षणी मनोजची झाली आहे.’
तिने पाहिले, मनोज झोपेतही किती शांत आणि समाधानी दिसत होता. काल रात्रीचा तो ‘मर्द’ आता एका निरागस मुलासारखा वाटत होता. प्रतिभाने पटकन आपले कपडे सावरले आणि अंघोळीसाठी गेली. गरम पाण्याचे थेंब जेव्हा तिच्या अंगावरच्या त्या वळांवर पडले, तेव्हा तिचे शरीर पुन्हा एकदा शहारले.
बाहेर आल्यावर तिने मुद्दाम आपली साडी नीट नेसली आणि गळ्यावरच्या खुणा लपवण्यासाठी पदर थोडा वर घेतला. पण तिच्या चेहऱ्यावरची ती ‘नवरीची चकाकी’ (Post-sex glow) लपणं कठीण होतं. जेव्हा ती खाली हॉलमध्ये आली, तेव्हा आजीने तिच्याकडे एक नजर टाकली आणि गालातल्या गालात हसून मनोजच्या चुलतीला खुणावले.
”आज आपली सून खूपच खुलून दिसतेय,” आजी मोठ्याने म्हणाली.
प्रतिभाने लाजून मान खाली घातली. तिला आता कळून चुकलं होतं की, तिने केवळ सुटकेचा मार्ग निवडला नव्हता, तर तिने स्वतःसाठी एका नवीन आयुष्याची आणि सुखाची दारे उघडली होती. आता तिला प्रतीक्षा होती ती फक्त ‘त्या’ क्षणाची, जेव्हा ती अधिकृतपणे या खानदानाच्या वारसाची माता म्हणून घोषित होईल.
(भाग 17)
हवेलीतील वातावरण आता पूर्णपणे बदलले होते. प्रतिभा आणि मनोज यांच्यात आता फक्त परिस्थितीमुळे आलेली अपरिहार्यता उरली नव्हती, तर त्यांच्यात एक उत्कट आणि अधिकृत पती-पत्नीचे नाते निर्माण झाले होते. प्रतिभा आता पूर्णपणे ‘बिहारच्या जमीनदार घराण्याची सून’ झाली होती. तिचे वागणे, तिचे बोलणे आणि तिचा शृंगारही आता तिथल्या मातीशी एकरूप झाला होता.
दिवसभर ती हसतमुख आणि आनंदी असायची. आजीला तर तिने आपल्या मायेने जिंकले होते. आजी तिला एक क्षणही डोळ्यासमोरून हलवू देत नसे. “माझी लक्ष्मी आहे ही,” असे म्हणत आजी तिचे कौतुक करताना थकत नसे. घरातील प्रत्येक सदस्य—चुलते, चुलत्या, दीर आणि जावा—तिच्या एका शब्दावर धावून येत. तिला तिथे हवे ते मिळत होते; मान, मरातब, प्रेम आणि सुरक्षा.
मनोज तर तिच्या प्रेमात पूर्णपणे वेडा झाला होता. दिवसा संधी मिळताच तो तिच्याशी शृंगारिक मस्करी करायचा, तिला लाजवायचा आणि प्रतिभाही आता त्याला तितक्याच अधिकाराने दाद द्यायची. रात्रीची तर गोष्टच वेगळी होती. तो अथांग शरीरसुखाचा महासागर त्यांच्यासाठी मोकळा असायचा. मनोज तिच्यावर रात्रभर मनसोक्त चढायचा आणि प्रतिभाही आता संकोच सोडून त्याच्या प्रत्येक स्पर्शाला साथ द्यायची. तिला आता माझ्याबद्दलची भीती किंवा संकोच उरला नव्हता. तिचे ते निमगोरे सौंदर्य, ते तेज आणि चेहऱ्यावरचा ग्लो आता दिवसागणिक वाढत होता. ती सुखात नखशिकांत न्हाऊन निघत होती.
पण इकडे मुंबईत माझी अवस्था बिकट होत होती. रोज नेमाने त्यांचा फोन यायचा, पण तो आता फक्त एक औपचारिकता उरला होता. “कसे आहात? जेवलात का?” एवढं विचारून प्रतिभा पटकन फोन ठेवून द्यायची. तिचे ते लांबलेले फोन कॉल, तिची ती माझ्यासाठी असणारी तळमळ आता कुठेतरी विरली होती. ती आता मनोजच्या मिठीत आणि त्या हवेलीच्या वैभवात रमली होती.
रात्रीच्या शांततेत जेव्हा मी एकटा असायचो, तेव्हा माझ्या मनात विचारांचे काहूर माजायचे. ‘मीच तिला या अग्नीदिव्यात ढकलले, मीच तिला मनोजच्या जवळ जायला सांगितले आणि आज ती तिथे इतकी खुश आहे की तिला माझी गरजही उरली नाहीये.’ मी तिच्या विरहात तडफडत होतो, पण तिला दोष देऊ शकत नव्हतो.
हवेलीत आजी तिला स्वतःजवळ बसवून ठेवायची. काही काम करू द्यायची नाही. तिला फक्त एकाच वेळी आजीकडून मुभा मिळायची—जेव्हा मनोज तिला बाहेर फिरायला नेणार असायचा किंवा जेव्हा रात्री ते दोघे आपल्या खोलीत एकांतात असायचे. आजीच्या नजरेतही आता एकच ओढ होती, ती म्हणजे त्यांच्या वारसाची. आणि प्रतिभा? ती आता त्या खानदानाला वारस देण्यासाठी, मनोजच्या रक्ताचा अंश गर्भात वाढवण्यासाठी पूर्णपणे तयार झाली होती. तिला आता तिथले रीती-रिवाज आपले वाटू लागले होते.
ती खऱ्या अर्थाने त्या घराची ‘महारानी’ झाली होती, आणि मी मात्र माझ्याच घरात एक ‘परका’ झालो होतो.
(भाग 18)
मुंबईत असताना प्रतिभा माझ्यासाठी फक्त माझी पत्नी होती. एका छोट्याशा खोलीत, तुटपुंज्या उत्पन्नात संसार सावरणारी, कसलाही हट्ट न करणारी आणि माझ्या सुखात आपलं सुख मानणारी माझी साधी सखी होती. तिथे तिला जास्त नटण्या-मुरडण्याची हौस नव्हती की कधी दागिन्यांची ओढ नव्हती. पण बिहारच्या या बिस्वास परिवारात पाऊल ठेवल्यापासून तिचं जणू पुनर्जन्म झाला होता.
आता ती केवळ प्रतिभा नव्हती, तर ती दागिन्यांनी मढलेली, रेशमी साड्यांत वावरणारी आणि फुलासारखी कोमल अशी ‘बहुराणी’ झाली होती. रोज पहाटे ती मनोजच्या मिठीतून अलगद उठायची, स्नान उरकून देवपूजा करायची आणि घरातील सर्व थोरामोठ्यांचे आशीर्वाद घ्यायची. इतकंच काय, गाढ झोपेत असलेल्या मनोजच्याही पाया पडायला ती विसरत नसे. तिच्या या सुसंस्कृत आणि प्रेमळ स्वभावामुळे तिने सर्वांची मने जिंकली होती. मनोजची छोटी बहीण तर तिच्यावर इतकी फिदा होती की, सावलीसारखी तिला चिकटलेली असायची.
तिथलं सकस खाणं-पिणं, शुध्द हवा, सुखाची रेलचेल आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे मनोजने दिलेला तो अथांग शारीरिक आणि मानसिक प्रेमाचा वर्षाव… या सर्वांमुळे प्रतिभाचं यौवन एखाद्या गुलाबासारखं बहरलं होतं. रात्रभर मनोजसोबतच्या त्या बेधुंद बेडवरील धिंगाण्याने तिच्या शरीरात एक वेगळीच चपळता आणि चेहऱ्यावर एक मादक तेज आलं होतं.
प्रतिभाचा हा डामडौल केवळ त्या हवेलीपुरता मर्यादित नव्हता. संपूर्ण पंचक्रोशीत ती ‘बिस्वास जमीदार की खूबसूरत बहुराणी’ म्हणून प्रसिद्ध झाली होती. जेव्हा ती मनोजसोबत बुलेटवर पाठीमागे बसून गावाबाहेर पडायची, तेव्हा जणू अख्खं गाव तिला पाहण्यासाठी उभं राहायचं. भरजरी साडी, डोक्यावरचा तो पदर आणि त्यातून दिसणारा तिचा तो राजेशाही थाट पाहून लोक आदराने वाकायचे. तिथल्या बायका तिला ‘हमारी लाडली बहुराणी’ म्हणत, तर तरुण मुली तिला आपली प्रेरणा मानत.
मुंबईत जिला फक्त भाजीवाला किंवा वाणिया ओळखायचा, तिला आज हजारो लोक मान देऊ लागले होते. तिच्या शब्दाला तिथे वजन प्राप्त झालं होतं. तिला मिळणारा हा सन्मान आणि मनोजचं ते रांगडं प्रेम यामुळे ती इतकी खुश होती की, तिला आता आपल्या जुन्या साध्या संसाराची पुसटशी आठवणही येत नव्हती.
मी मुंबईत बसून हा सर्व बदल फोनवरून आणि फोटोंवरून अनुभवत होतो. माझ्या मनात एका बाजूला तिचं हे सुख पाहून समाधान होतं, पण दुसरीकडे एक भीतीही होती—’माझी साधी सखी प्रतिभा आता या बहुराणीच्या रूपात हरवून तर जाणार नाही ना?’ कारण ज्या सुखाचा आणि मानाचा अनुभव ती घेत होती, तो मी तिला कधीच देऊ शकणार नव्हतो.
(भाग 19)
प्रतिभाला त्या भव्य हवेलीत येऊन आता दोन महिने पूर्ण झाले होते. या दोन महिन्यांत तिचे रूप एखाद्या उमललेल्या कमळासारखे झाले होते. मनोजसोबतचा रोजचा अथांग शरीरसुखाचा सोहळा आणि बिस्वास घराण्यातील राजेशाही थाट यामुळे ती कमालीची मादक आणि तृप्त दिसत होती. मात्र, अद्याप ‘गोड बातमी’ आली नव्हती. खरं तर, प्रतिभा आणि मनोज या दोघांनाही त्याची फारशी फिकीर नव्हती; ते दोघेही सध्याच्या या बेधुंद रोमान्समध्ये पूर्णपणे बुडालेले होते.
परंतु आजीची ओढ मात्र वेगळीच होती. पंडितजींनी भाकीत केलेल्या त्या ‘तेजस्वी आणि खानदानचे नाव गाजवणाऱ्या’ नातवाला डोळे भरून पाहण्यासाठी ती आसुसलेली होती. आजी कधी कधी प्रतिभाला जवळ बसवून हळूच विचारत असे, “सूनबाई, काय अडचण तर नाही ना ग? का अजून मन भरलं नाही तुमचं?”
प्रतिभा तेव्हा आजीला लाडात येऊन म्हणायची, “आजी, होईल की व्हायचं तेव्हा. आम्हाला आधी मनसोक्त मजा तर करू द्या. एकदा मूल झालं की या संसाराच्या जबाबदाऱ्यात हे सर्व सुख कुठलं मिळतंय परत?”
आजी तेव्हा निश्वास टाकून म्हणायची, “अगं वेडे, तुम्हाला मजा करायला आख्खं आयुष्य पडलंय ग. पण माझा काय भरोसा? मला जिवंतपणी माझ्या नातवाचं तोंड बघू दे, म्हणजे मग मी शांतपणे डोळे मिटू शकेन.”
प्रतिभाला तिथल्या प्रत्येक क्षणाचं कौतुक आणि मनोजकडून मिळणारा रोजचा तो रांगडा शरीरसुखाचा उपभोग इतका आवडला होता की, तिने काही काळ गर्भनिरोधक गोळ्या घेऊन हे सुख लांबणीवर टाकले होते. तिला वाटले होते की, एकदा बाळ झाले की तिचे हे ‘बहुराणी’ म्हणून फिरणे आणि मनोजसोबतचा तो रात्रभर चालणारा धिंगाणा थोडा मंदावेल. पण आता आजीची व्याकुळता पाहून तिने ठरवले की, या कुटुंबाची इच्छा पूर्ण करण्याची वेळ आली आहे.
तिने गोळ्या घेणे बंद केले आणि मनोजला अधिकच उतावीळपणे आपल्या जवळ ओढण्यास सुरुवात केली. आता त्यांच्या शरीरसंबंधात केवळ सुख नव्हते, तर एक नवीन जीव जन्माला घालण्याची जिद्द होती. प्रतिभा आता अधिक उत्कटतेने मनोजच्या प्रत्येक धक्क्याला साथ देऊ लागली. त्या अंगातल्या उष्णतेने आणि मनोजच्या त्या दणकट वीर्याने शेवटी आपला परिणाम दाखवला.
जवळपास एका महिन्यानंतर, प्रतिभाच्या शरीरात बदल जाणवू लागले. तिचे ते नितळ सौंदर्य आता थोडे शांत आणि गंभीर दिसू लागले. सकाळी उठल्यावर तिला जाणवणारी मळमळ आणि अन्नावरची उडालेली वासना ही स्पष्ट चिन्हे होती. एका दिवशी सकाळी ती अंथरुणावरून उठली आणि तिला चक्कर आल्यासारखे झाले. मनोजने तिला सावरले, पण तिच्या चेहऱ्यावरचे ते हास्य पाहून त्याला समजले की, ज्या ‘वारसाची’ प्रतीक्षा संपूर्ण हवेली करत होती, त्याचे आगमन आता निश्चित झाले आहे.
बिस्वास खानदानाचा तो तेजस्वी अंश आता प्रतिभाच्या गर्भात आकार घेऊ लागला होता.
(भाग 20)
हवेलीच्या मुख्य हॉलमध्ये मनोजचे वडील, पाचही चुलते आणि आजी चिंतेने डॉक्टरांच्या बाहेर येण्याची वाट पाहत होते. जसे डॉक्टरांनी हसून जाहीर केले, “जमीनदार साहेब, खूप खूप अभिनंदन! तुमची सूनबाई आई होणार आहे. बिस्वास खानदानाचा वारस येणार आहे!” तशी संपूर्ण हवेलीत जणू आनंदाची वीज सळसळली.
आजीने आनंदाने दोन्ही हात आकाशाकडे केले आणि तिचे डोळे पाणावले. “माझ्या कुलदेवतेने ऐकलं! पंडितजींचं शब्द खरं होणार!” असं म्हणत तिने देवापुढे लोटांगण घातलं. मनोजच्या वडिलांनी लगेच आपल्या खिशातून सोन्याचे कडे काढून डॉक्टरांच्या हातावर ठेवले. हवेलीत एका क्षणात आनंदाचा असा जल्लोष झाला की जणू दिवाळीच साजरी होत होती.
जल्लोषाची दृश्ये:
हवेलीचे सुशोभन: तासाभरातच संपूर्ण हवेली झेंडूच्या फुलांनी आणि आंब्याच्या तोरणांनी सजवण्यात आली. बाहेरच्या अंगणात सनई-चौघड्यांचे सूर घुमू लागले.
मिठाईचा वर्षाव: गावातील हलवायाला बोलावून हजारो किलो लाडू आणि जिलेब्या बनवण्याचे आदेश दिले गेले. प्रत्येक गावात, प्रत्येक घराघरात ‘बिस्वास खानदानाच्या बहुराणीला’ दिवस गेले आहेत याची मिठाई वाटली गेली.
गावातला उत्सव: मनोजच्या वडिलांनी जाहीर केले की, आज गावातल्या कोणाही गरिबाची चूल पेटली नाही तरी चालेल, कारण आज सर्वांना हवेलीत मेजवानी दिली जाणार होती. ५० गावांतील ब्राह्मणांना बोलावून विशेष ‘शांती पाठ’ आणि दानधर्म सुरू झाला.
प्रतिभाच्या खोलीत मात्र वेगळाच माहोल होता. घरातील सर्व स्त्रियांनी तिला फुलांनी सजवलेल्या पलंगावर बसवून तिची ओवाळणी केली. चुलत्यांनी तिला सोन्याच्या मोहऱ्यांची पिशवी ‘मुह-दिखाई’ म्हणून दिली. मनोजची धाकटी बहीण तर आनंदाने नाचत होती. प्रतिभा आज खरोखरच एखाद्या ‘देवी’सारखी सन्मानित होत होती. तिला मिळणारा तो मान, ते प्रेम पाहून ती क्षणभर विसरून गेली की हे सर्व एका नाटकापासून सुरू झाले होते.
मनोजने जेव्हा खोलीत येऊन प्रतिभाकडे पाहिले, तेव्हा त्याच्या डोळ्यांत अश्रू आणि ओठार हास्य होते. त्याने हळूच तिचे कपाळ चुंबले आणि कुजबुजला, “प्रतिभाजी, आज तुम्ही मला आणि माझ्या घराण्याला हे जे सुख दिलंय, त्याबद्दल मी आयुष्यभर तुमचा गुलाम राहीन.”
परंतु, या आनंदाच्या महापुरात प्रतिभाला एका गोष्टीची जाणीव झाली. आजीने शब्द दिला होता की ‘गोड बातमी’ मिळताच ती तिला मुंबईला जाऊ देईल. पण आता तिला या वैभवाचा, या सन्मानाचा आणि मनोजच्या त्या रांगड्या प्रेमाचा इतका लळा लागला होता की, तिला मुंबईच्या त्या साध्या मध्यमवर्गीय घराची आठवण आता एका धूसर स्वप्नासारखी वाटू लागली होती.
तिने मला मुंबईला फोन केला. “ऐकलंत का? डॉक्टर आले होते… मी गरोदर आहे.” तिचा आवाज थरथरत होता. तिच्या आवाजात आता पूर्वीची आर्जवं नव्हती, तर एक प्रकारचा अधिकार आणि नवी तृप्ती होती.
(भाग 21)
डॉक्टरांच्या घोषणेनंतर मनोजच्या मनावरचे दडपण थोडे हलके झाले होते. त्याला वाटले की आता ठरल्याप्रमाणे प्रतिभा मुंबईला रवाना होईल आणि या खोट्या नाटकावर पडदा पडेल. त्याने मनाची तयारी केली होती की, प्रतिभा गेल्यावर तो घरी काहीतरी कारण सांगेल. पण नियतीच्या मनात काही वेगळेच होते.
जेव्हा मनोजने आजीसमोर मुंबईला जाण्याचा विषय काढला, तेव्हा आजीने थेट नकार दिला. “नाही! आता तर बिलकुल नाही,” आजी ठामपणे म्हणाली. “माझ्या खानदानाचा वारस सूनबाईच्या पोटात आहे. मुंबईच्या त्या गर्दीत, धावपळीत आणि लहानशा खोलीत मी माझ्या नातवाला आणि सुनेला पाठवणार नाही. बाळंतपण होईपर्यंत प्रतिभा याच हवेलीत राहील. तिचे लाड, तिचं खाणं-पिणं आणि तिची सुरक्षा ही आता या घराण्याची जबाबदारी आहे.”
मनोजने प्रतिभाकडे पाहिले, त्याला वाटले की ती मुंबईला जाण्यासाठी हट्ट करेल. पण प्रतिभाच्या नजरेत आता वेगळीच चमक होती. तिला त्या हवेलीतील राजेशाही थाट, नोकर-चाकर, आजीचे अलोट प्रेम आणि पंचक्रोशीत मिळणारा तो ‘बहुराणी’चा मान सोडून पुन्हा मुंबईच्या त्या चाळीतल्या आयुष्यात जायची अजिबात इच्छा नव्हती.
ती मनोजला आणि घरच्यांना म्हणाली, “आजी म्हणतात तेच खरं आहे. या परिस्थितीत माझा प्रवास करणं ठीक नाही. शिवाय, इथे सर्वांचं इतकं प्रेम असताना मला दुसरीकडे कुठे जावंसं वाटत नाहीये. मी बाळंतपण होईपर्यंत इथेच राहण्याचा निश्चय केला आहे.”
प्रतिभाचा हा निर्णय ऐकून हवेलीत आनंदाची लाट उसळली, पण मनोज मात्र सुन्न झाला. त्याला समजले की आता हे ‘नाटक’ फक्त नाटक उरले नाहीये, तर ते त्याच्या आयुष्याचे वास्तव बनले आहे.
प्रतिभाने मला (तिच्या पतीला) फोन केला आणि आपला निर्णय सांगितला. तिचा आवाज आता पूर्वीसारखा अपराधी नव्हता. ती म्हणाली, “बघा, आता बाळासाठी तरी मला इथे थांबणं भाग आहे. आजी सोडायला तयार नाहीत आणि मलाही वाटतंय की इथे बाळाची नीट काळजी घेतली जाईल. तुम्ही काळजी करू नका, मी बाळंतपण झाल्यावर येईन.”
तिचे हे शब्द ऐकून मला जाणीव झाली की, प्रतिभा आता माझ्या हातातून निसटत चालली आहे. तिला आता ‘बहुराणी’ पदाची सवय झाली होती. मनोजही आता तिच्या अधिकच जवळ आला होता. ज्या ‘वारसा’साठी हे सगळं घडलं, तो वारस आता त्या दोघांना आणि त्या कुटुंबाला एकत्र बांधणारा सर्वात मजबूत दुवा ठरला होता.
हवेलीत आता प्रतिभाचे पाय जमिनीला लागत नव्हते. तिला हवे ते पदार्थ बनवून दिले जात होते, नोकर-चाकर तिच्या एका इशाऱ्यावर हजर असायचे. मनोजही आता दिवसाचा जास्तीत जास्त वेळ तिच्यासोबतच घालवू लागला होता. त्यांच्यातील शरीरसंबंध आता एका नवीन जबाबदारीच्या आणि प्रेमाच्या छायेत अधिकच घट्ट झाले होते.
(भाग 22)
पुढील सात-आठ महिने प्रतिभा आणि मनोज खऱ्या अर्थाने पती-पत्नी म्हणून जगले. त्यांच्यात आता कोणताही पडदा उरला नव्हता. प्रतिभाचे गरोदरपण जसजसे पुढे सरकत होते, तसतसे तिचे सौंदर्य अधिकच सात्विक आणि मोहक होत गेले. मनोज तिची सावली बनून तिच्या सोबत असायचा.
या काळातले त्यांचे आयुष्य असे होते:
अतिलाड आणि जपणूक: सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत प्रतिभाचे पाय जमिनीला लागू दिले जात नव्हते. आजीने स्वतःच्या खोलीशेजारीच प्रतिभाची सोय केली होती. तिला काय हवे-नको ते पाहण्यासाठी दोन खास दासी नियुक्त केल्या होत्या. रोज सकाळी तिला केशरयुक्त दूध आणि सुका मेवा दिला जाई.
मनोजचा बदललेला स्वभाव: मनोज आता पूर्णपणे बदलला होता. तो आता फक्त तिचा ‘दीर’ किंवा ‘मित्र’ राहिला नव्हता, तर एका होणाऱ्या बापाच्या भूमिकेत तो शिरला होता. तो रोज रात्री तिच्या पोटावर हात ठेवून बाळाची हालचाल टिपण्याचा प्रयत्न करायचा. त्यांच्यातील शारीरिक संबंध आता हळुवार झाले होते, ज्यात कामवासनेपेक्षा एकमेकांबद्दलची ओढ आणि काळजी जास्त होती.
डोहाळे जेवण (गोद भराई): सातव्या महिन्यात प्रतिभाचे डोहाळे जेवण अत्यंत थाटामाटात साजरे झाले. पंचक्रोशीतील सर्व जमीनदारांना बोलावण्यात आले होते. प्रतिभाला साक्षात सोन्याच्या दागिन्यांनी मढवले होते. तिला हत्तीवरून गावातून फिरवण्यात आले. त्या दिवशी तिने परिधान केलेली भरजरी पैठणी आणि कपाळावरचा तो मोठा सिंदूर पाहून लोक म्हणायचे, “बिस्वास घराण्याची ही सून साक्षात लक्ष्मीचा अवतार आहे.”
मुंबईशी तुटलेला संपर्क: या काळात प्रतिभाचा माझ्याशी असलेला संपर्क जवळपास संपत आला होता. फोन आलाच तर ती फक्त प्रकृतीबद्दल बोलायची. तिचा पूर्ण वेळ आता आजीच्या गोष्टी ऐकण्यात, देवपूजा करण्यात आणि मनोजसोबत भविष्यातील स्वप्ने पाहण्यात जात होता. तिला आता मुंबईच्या त्या छोट्याशा घराची, लोकल ट्रेनच्या गर्दीची आणि साध्या राहणीमानाची भीती वाटू लागली होती.
प्रतिभा आता तिथल्या वातावरणात इतकी समरस झाली होती की, ती आता अस्खलित बिहारी बोलू लागली होती. तिथल्या स्त्रियांसोबत ती अशा गप्पा मारायची की कोणाला शंकाही येणार नाही की ती बाहेरून आली आहे. तिचे ‘यौवन’ आता एका मातृत्वाच्या तेजाने न्हाऊन निघाले होते.
नऊ महिने पूर्ण होत आले तशी हवेलीत धाकधूक वाढली. गावातील सर्वात मोठे डॉक्टर आणि परिचारिका हवेलीतच मुक्कामाला आल्या. मनोज आता रात्र-रात्र जागून काढू लागला. प्रतिभाच्या चेहऱ्यावर एक वेगळीच शांतता होती; तिने आपले नशीब आता बिस्वास घराण्याशी आणि मनोजशी कायमचे जोडले होते.
एका रात्री प्रतिभाला प्रसूती कळा सुरू झाल्या… आणि संपूर्ण बिस्वास खानदान त्या तेजस्वी वारसाच्या स्वागतासाठी दरवाजाबाहेर हात जोडून उभे राहिले.
(भाग 23)
बाळाचा जन्म होताच हवेलीत जणू स्वर्ग अवतरला. आजीने थरथरत्या हातांनी त्या तान्ह्या जिवाला जवळ घेतले. सर्वांची नजर एकाच गोष्टीकडे होती—’हा बिस्वास खानदानचा वारस नेमका दिसतो कोणासारखा?’
जेव्हा बाळ थोडे शांत झाले आणि त्याचा चेहरा स्पष्ट दिसू लागला, तेव्हा तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्येकाच्या मुखातून आश्चर्याचे उद्गार निघाले. त्या बाळाचा वर्ण प्रतिभासारखा उजळ आणि गोरापान होता, पण त्याचे डोळे, त्याचे नाक आणि कपाळाची ठेवण हुबेहूब मनोजसारखी होती. मनोजच्या लहानपणीचा फोटो आणि या बाळाचा चेहरा यात तसूभरही फरक नव्हता. पंडितजींनी जे भाकीत केले होते, तो ‘तेजस्वी वारस’ साक्षात मनोजची प्रतिकृती म्हणून जन्माला आला होता.
हे पाहून आजीच्या आनंदाला पारावार उरला नाही. ती ओरडून सांगू लागली, “बघा! अगदी माझा मनोजच पुन्हा जन्माला आलाय. डोळे बघा, नाक बघा… रक्ताची ओढ कधीच लपत नाही!” मनोजने जेव्हा आपल्या मुलाला पहिल्यांदा हातात घेतले, तेव्हा त्याच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहू लागले. त्याला जाणीव झाली की, एका खोट्या नाटकातून सुरू झालेला हा प्रवास आता एका रक्ताच्या नात्यात कायमचा रूपांतरित झाला आहे.
या घटनेचे परिणाम:
प्रतिभाचे स्थान: बाळाचा चेहरा मनोजशी इतका मिळताजुळता असल्याने प्रतिभावरचा सर्वांचा विश्वास आता हिमालयासारखा अढळ झाला होता. ती आता फक्त ‘सून’ नव्हती, तर या खानदानाची ‘कुलस्वामिनी’ झाली होती.
मुंबईशी पूर्ण फारकत: जेव्हा प्रतिभाने मला (तिच्या पतीला) व्हिडिओ कॉलवर बाळ दाखवले, तेव्हा मलाही धक्काच बसला. तो अंश माझा नव्हता, तर तो मनोजचाच होता. प्रतिभाच्या डोळ्यांत आता माझ्यासाठी प्रेम नाही, तर एक प्रकारची कृतज्ञता आणि ‘परकेपण’ होते. तिने हळूच सांगितले, “बघा, हे बिस्वास घराण्याचं बाळ आहे. हे इथल्या मातीचं आहे.” मला समजले की, प्रतिभा आता कधीच मुंबईला परतणार नाही.
मोठा नामकरण सोहळा: बाळाचे नाव ‘पृथ्वीराज बिस्वास’ ठेवण्यात आले. त्या दिवशी संपूर्ण जिल्ह्याला जेवण देण्यात आले. हत्तीवरून सोन्याची नाणी वाटली गेली.
मी मुंबईत एकाकी पडलो होतो. मीच प्रतिभाला पाठवले होते, मीच तिला मनोजच्या स्वाधीन केले होते आणि आज तिने त्याच नात्यातून स्वतःचे एक नवीन जग निर्माण केले होते. माझ्यासाठी प्रतिभा आता फक्त एक आठवण उरली होती, पण मनोज आणि प्रतिभासाठी ते एक नवीन, सुंदर आणि श्रीमंत वास्तव होते.
प्रतिभा आता त्या हवेलीच्या बाल्कनीत उभी राहून आपल्या बाळाला दूध पाजताना बाहेरच्या अफाट शेतीकडे पाहत विचार करत होती—’काही नाती रक्ताची नसली तरी परिस्थिती त्यांना रक्तापेक्षाही घट्ट बनवते.’
0
0